Kum Zambağı Rehberi: Bakımı ve Yetiştirilmesi Hakkında

Kum zambağı, Nergisgiller ailesinin bir üyesi olup çoğunlukla Akdeniz kumullarında yetişen, çok yıllık, soğanlı bir bitki çeşididir. Bütün Akdeniz ülkelerinde ve Karadeniz’in güney kıyılarında yetişen bu türün nesli tehlike altındadır. Bu sebeple Türkiye’de yetişen zambakların ülke dışına çıkarılması suç olarak sayılmaktadır. Kum zambağı türüne yönelik en büyük tehdit, kıyı bölgelerinde hızla çoğalan yazlık konutlardır. Bu yazımızda kum zambağının özellikleri nelerdir, yararları nelerdir ve nerelerde yetişir sorularının cevabını kolaylıkla bulabilirsiniz.

Kum Zambağı Nedir?

Pancratium maritimum adı verilen kum zambağı bitkisi nergisgillerailesinin bir üyesidir. Akdeniz kıyı kumlarında yetişmekte olan soğanlı bir bitki türüdür. Çok senelik soğanlı ve geniş şerit yapraklara sahip olan bu bitki yaklaşık olarak 40 ile 45 cm arasında uzar, beyaz çiçekli yapısal özellikleri vardır. Kum zambağının çiçek sayısı ise 3 ve 15 arasında farklılık göstermektedir. Kum zambağının çiçeklenme süreci ise ağustos ayı ile ekim ayları arasında gerçekleşmektedir. Kum zambağı (Pancratium maritimum) soğanlı bitkiler olup, doğada yalnızca deniz kıyısı kumsallarında yetişmektedir. Ancak kumdan ve deniz suyundan beslenemez ve bu sebeple kökleri 2 metreye yakın uzunlukta yer altına doğru erişmektedir. Kum zambağı çiçekleri güzel kokuludur ve en fazla geceleri koku salmaktadır. Gören herkesin hayran olup çok beğendiği kokusu kimi insanlara ağır kaçabilmektedir.

Kum Zambağının Mitolojik Hikayesi Nedir?

Kum zambağı ile alakalı mitolojik bir hikâye bulunmaktadır. Karanlık bir akşamda büyük Tanrı Zeus, Olympos dağından iner ve  Thebai kentine gelince güzelliğiyle herkesi büyüleyen kraliçe Amphitryon’a hayran olur. Zeus’un aklına onun sayesinde insanlara yardım edecek bir kahraman yaratmak düşüncesi belirmiştir. Kralın sefere çıktığı bir akşam Amphitryon’u ikna ederek ondan bir erkek bebek dünyaya getirir. Fakat çocuğun tanrılaşması için ana tanrıça Hera’dan süt emmeye ihtiyaç duyulur, Hera bu ise bu durumu reddetmiştir. Bir gece Hera uykudayken Zeus bebeği Hera’nın kucağına koyar, Herakles yani Herkul Hera’nın göğsünden süt emmeye çalışırken ağzından sütler fışkırarak etrafa dökülür. Bir rivayete göre dünya üzerine dökülen süt damlaları yeryüzünde kum zambağı biçimine dönüşmüştür.

Kum Zambağı Nerelerde Yetişir?

Kum zambağı bitkisinin ana vatanı Türkiye’den Libya’ya, İspanya’dan İsrail’e kadar bütün Akdeniz kıyılarını kapsamaktadır. Kum zambağı tohumları Ege ve Marmara yoluyla Karadeniz’in güney kıyılarına getirilmiş ve oralarda da yetiştirilmektedir. Bulgaristan’ın güney kıyıları, Türkiye’nin bütün Karadeniz kıyıları ve Gürcistan kıyıları da kum zambağının yetiştiği doğal ortamlarıdır. Kum zambağı Akdeniz ve Karadeniz haricinde Atlas Okyanusu’ndaki Kanarya Adaları, Bermuda ve Azor takımadalarında yetişmektedir. Ayrıyeten ABD’de Florida bölgesinin güneyinin Büyük Okyanus kıyıları da bir şekilde kum zambağının doğal yaşam ortamlarından biri haline gelmiştir. Ancak kum zambağının anavatanı Akdeniz’in kıyı bölgelerinden oluşmaktadır. Akdeniz havzasında bulunan bölgeler ile Güneybatı Avrupa’da, Atlantik, Karadeniz ve Hazar denizinde doğal olarak yetişmektedir. Kum zambakları Türkiye’de: Sinop, Kırklareli, Tekirdağ, İstanbul (Kilyos-Şile sahil şeritlerinde), Bolu, Bartın, Samsun, Giresun, Trabzon, Antalya, Mersin ve Adana’nın kumlu sahillerinde doğal olarak yetişmekteyken; Dünyada da Yunanistan, Fransa ve İspanya sahillerinde mevcutturlar.

Kum Zambağının Özellikleri Nelerdir?

Kum zambakları çoğunlukla denize birkaç metre uzaklıkta olan yerlerde yetişmektedir. Kum zambağının dipten çıkan uzun mızrağı anımsatan 40 cm boyuna ulaşabilen yapraklarını kış mevsiminde bile dökmemektedir. Tüm yıl boyunca plaj kumlarının altında beklerler ve yaz döneminin ortasına doğru çok hızlı bir büyümeyle birlikte çiçeklerini açarlar. Kum zambağı çok yıllık, soğanlı ve yumrulu, genişçe uzun şeritsi yapraklı, yaklaşık 40- 45 cm boyunda, beyaz çiçekli ve çiçek sayısı 3 ila 15 adet arasında farklılık gösteren bir bitki türüdür. Kum zambağı bitkisinin çiçeklenme süreci ağustos ve ekim aylarında gerçekleşir ve ekstrem iklim şartlarına, tuzluluğa dayanıklı, güneşi seven bir bitki seçeneğidir. Kum zambağı bitkisi kış aylarında en fazla -10°C soğuğa kadar dayanıklılık gösterebilir. Yaz döneminin sıcak aylarında susuz kalınca veya kışın don olaylarında yapraklarının hepsi kuruyabilir ancak fazla bir zararı yoktur. Bu hava şartları olmadığında ise bütün yıl yeşil kalabilir ve soğanlar daha güçlü olup daha fazla büyürler. Ayrıca kum zambakları denizden gelen taban suyunu da tüketebilmekte olup, bu sayede tuz toleransı fazla olan bir türdür.

Kum Zambağının Yaşam Döngüsü Nasıldır?

Kum zambağı bitkisi, çimlenme döneminden yaklaşık olarak 3-4 yıl sonra çiçek açmaya başlar ve çiçek tozlaşır. Kum zambağının çiçeğinin tozlaşmasından sonra büyük bir tohum kapsülü biçimindeki meyve vermeye başlar. Olgunlaşmaya başlayan her bir kapsülün içinde belli bir biçime sahip olmayan, 10-40 arası adette, kömürü anımsatan, siyah renkte tohumlara sahiptir. Kum zambağının kapsülünün açılmasının ardından bu tohumlar açılarak serbest kalır. Kum zambağı tohumları dış kabuk dokularının süngerimsi olması sebebiyle oldukça hafif ağırlığa sahiptirler. Bu hafiflik nedeniyle kolayca suda yüzebilirler ve rüzgarda hızlıca savrularak kilometrelerce uzakta bulunan başka bir kumsala taşınabilirler. Kum zambağı tohumu ideal bir kumsal bulur bulmaz hızlıca çimlenmeye başlar. Kum zambağının çimlenen tohumları 3-4 yıl boyunca olgunlaşarak güçlü soğanlar yetiştirirler. Kum zambağı 3-4 yıl ardından ise yeniden çiçeklenir ve tozlaşarak yaşam döngüsünü devam ettirmiş olur.

Kum Zambağı Hangi Tür Toprakta Yetişmektedir?

Kum zambağı bitkisi ekstrem iklim şartlarına ve kumul, kurak koşullara karşı oldukça dayanıklı bir bitki çeşididir. Kum zambakları güneş bitkisi olduğu için kumulların ıslak olmadığı, stabil kumullarda ve diğer bitki çeşitlerinin zayıf olduğu açık ortamları tercih etmektedir.

Kum Zambağının Yaprakları ve Çiçekleri Nasıldır?

Kum zambağının çiçeklerinden daha önce oluşan mavimsi yeşilimsi renkli yaprakları, geniş, şeritsi ve etli forma sahiptir. Kum zambağı her sene bahar aylarında açmaya başlar ve yaz veya sonbaharda solarak tamamen yok olurlar. Ancak hava koşulları uygun olup susuz kalmadığı sürece yaprakları daha uzun zamanlar kalabilir. İlkbahar döneminin başlangıcıyla ve havaların ısınmasıyla beraber, kum zambakları yeni yapraklarını açmaya başlar. Yaz sürecinde susuzluk yaşamazsa yapraklanma dönemi yavaş yavaş devam eder. Kum zambağı çiçek açmasının ardından ise yaprak sayısı maksimum seviyeye ulaşır. Kış dönemi süresince yaprakların çoğu sararıp solar. İlkbahar döneminde yeniden yapraklanmaya başlarken eğer yaz sıcaklarında susuz kalırsa, tüm yapraklarını dökebilir; ancak yaz sonunda çiçeklenme sürecinde tekrar yapraklanır. Yaprakların boyları bitkinin yetiştiği koşullara göre farklılık göstermekle beraber; çoğunlukla 10-60 cm arasındadır ve genişlikleri 2-4 cm arasında değişiklik göstermektedir. Kum zambağının yapraklarının alt yüzü ve üst yüzü aynı olup, sırt-kenar yönlerine doğru yassılaşmaktadır. Bu sebeple yaprakların orta kısmının yapısı kenar kısımlarına göre daha kalın bir forma sahiptir. Kum zambağı yapraklarının uç kısmı nispeten sivri, kenarları ise düz olup, çiçek sapları ise 5-13 mm arasındadır. Kum zambaklarının kusursuz çiçekleri, üstünde yaprak olmayan bir sap üzerinde yetişir. Bu saplarının boyu ise 10-40 cm arasında farklılık göstermektedir. Yeşil renge sahip bu saplar silindirik biçimde olup uca doğru incelen bir forma sahiptir ve sapların ortası çoğunlukla doludur. Tek bir sapın üstünde yaklaşık olarak 3-10 arasında çiçek mevcuttur. Kum zambağı çiçekleri “şemsiye (umbella)” adı verilen bir çiçek şeklinde sahiptir.

Kum Zambağı Soğanı Nasıldır?

Doğal ortamında, kum zambağı soğanı kendisini 30 cm derine çekmekte ve köklerini de 1 metreden daha derinlere uzatmakta; bu sayede alt tabakadaki toprağa kadar rahatlıkla ulaşabilmektedir. Kum zambağı derinlere saldığı kökleriyle ihtiyaç duyduğu mineralleri bulabilmektedir. Bu bitkilerin kuraklığa ve ekstrem şartlara oldukça dayanıklı olmalarının sebebi de bu kök yapısıdır. Kum zambağının soğanlı yapısı, ilkbahar ayının başlangıcıyla birlikte uzun etli yapraklar çıkarır. Kum zambağının her sene besin depolamış olan soğanları gelişir ya da tohumdan çimlenme ile yeni bitkinin büyüme süreci başlar. Soğanların gelişimiyle oluşmaya başlayan yeni bitkiler, tohumdan çimlenen bitkilere kıyasla daha bol yapraklıdır ve daha büyük koloni oluştururlar. Kum zambağı soğanları küremsi oval biçimde, kahve renkli, 14-16 cm çevre uzunluğuna sahip yapıdadırlar.

Kum Zambağı Nasıl Çoğalır?

Kum zambakları iki farklı biçimde çoğalma işlemi yapmaktadır. Soğan şeklindeki çoğalmada olgunlaşan bitkinin toprak altında olan büyük soğanlarının yanında meydana gelen küçük soğanlar yeni bitkilerin oluşmasına sebep olmaktadır. Rüzgar ve kum hareketleriyle birlikte yer değiştiren soğanlar ideal alanlarda gelişerek yeni bitkiler oluşturmaktadır. Tohum ile çoğalma işleminde ise olgunlaşan ve serbest kalan tohumlar hafif olmaları sebebi ile rüzgarda kolayca başka yerlere yayılırlar. Kum zambağının yayılan tohumları bir sonraki senenin ilkbahar ayında çimlenmeye başlarlar. Polenleri ise ya rüzgarla (anemofil) ya da arı ve böceklerle (entomofil) dağılmaktadır.

Kum Zambağı Neden Bu Kadar Önemlidir?

Eko turizm adına oldukça büyük önem taşıyan bu kum zambağı türü diğer bitki çeşitlerinden özel olarak ayrılmaktadır. Sahil şeridinde sıcaklığın en fazla olduğu haziran ayı ile birlikte yetişmeye başlayan bu zambak, eylül ayının ortalarına dek canlılığını sürdürmektedir. Bu sıcaklıkta diğer birçok bitki türü kururken kum zambağı canlılığını kusursuz şekilde sürdürmektedir. Kum zambağı hem görsel güzelliği hem de kokusu ile kusursuz olmasıyla birlikte yaz dönemini oldukça güzelleştirmektedir.

Kum Zambağının Yararları Nelerdir?

Kum zambağının pek yararı olmasa da kum zambağından elde edilen zambak yağının pek çok yararı bulunmaktadır.

  • İlk olarak zambak yağı ağrılı yerin ağrısının azaltılmasına yardımcı olmaktadır.
  • Ayrıca diş ağrısı ve diş apsesi gibi problemler için de tavsiye edilmektedir.
  • Kum zambağı yağının eşsiz kokusu özellikle parfüm yapımında oldukça tercih edilmektedir.
  • Kum zambağı yağı kullanımı selülitlere de iyi gelmektedir.
  • Özellikle bu yağın cilt yaşlanmasını geciktirmesi ve kırışıklıkları azaltması tercih edilme sebepleri arasındadır.
  • Romatizma problemlerini dindirmesi için de önerilmektedir.
  • Kum zambağı yağı kozmetik ürünlerde ve cilt maskesi olarak da kullanılmaktadır.

Kum Zambağının Tohumu Var mıdır?

Kum zambağının bilimsel adı pancratium maritimum olup soğanlı bir bitkidir. Bu bitki türü makro yeşil sarımsı renge sahiptir. Kum zambağının yetiştiği yerden toplanması, taşınması ve yurt dışına gönderimi kesinlikle yasaktır ve yapanlara para cezası verilmektedir.

Kum Zambağı Kopartmanın Cezası Ne Kadardır? 

Türkiye’de yetişmekte olan kum zambaklarının ülke dışına götürülmesi suç olarak sayılmaktadır. Şu an günümüzde kum zambağı sökmenin cezası ise yaklaşık olarak 73.000 TL’dir.

Kum Zambağı Fiyatları Ne Kadardır?

Kum zambağına düzgün bir şekilde bakım yapabilmek için soğanlarının doğru koşullarda dikilmesi gerekir. Kum zambağı oldukça özel bir bitki olduğu için soğanlı tohum fiyatları farklılık göstermektedir.

Son Düzenlenme: 10/03/2022 Düzenleyen: Bahçe Defteri Editör

Bahçe Defteri Editörhttps://bahcedefteri.com/
Bahçe Defteri editör ekibinin kullanıcısıdır.
BENZER İÇERİKLER

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

popüler yazılar